आदिपर्व - अध्याय 005

 

Mahabharata - महाभारतम्

1. आदिपर्व

आदिपर्व - अध्याय 005

॥ श्रीः ॥

1.5. अध्यायः 005

Mahabharata - Adi Parva - Chapter Topics

भृगुवंशकथनम्॥ 1 ॥ पौलोमोपाख्यानम्॥ 2 ॥ पुलोमापहारः॥ 3 ॥ पुलोमाग्निसंवादः॥ 4 ॥

Mahabharata - Adi Parva - Chapter Text

1-5-0(900)

शौनक उवाच। 1-5-0x(27)

पुराणमखिलं तात पिता तेऽधीतवान्पुरा।

`भारताध्ययनं सर्वं कृष्णद्वैपायनात्तदा।'

कच्चित्त्वमपि तत्सर्वमधीषे रौमहर्षणे॥ 1-5-1(901)

पुराणे हि कथा दिव्या आदिवंशाश्च धीमताम्।

कथ्यन्ते ये पुराऽस्माभिः श्रुतपूर्वाः पितुस्तव॥ 1-5-2(902)

तत्र वंशमहं पूर्वं श्रोतुमिच्छामि भार्गवम्।

कथयस्व कथामेतां कल्याः स्मः श्रवणे तव॥ 1-5-3(903)

सौतिरुवाच। 1-5-4x(28)

यदधीतं पुरा सम्यग्द्विजश्रेष्ठैर्महात्मभिः।

वैशम्पायनविप्राग्र्यैस्तैश्चापि कथितं यथा॥ 1-5-4(904)

यदधीतं च पित्रा मे सम्यक्कैव ततो मया।

तावच्छृणुष्व यो देवैः सेन्द्रैः सर्षिमरुद्गणैः॥ 1-5-5(905)

पूजितः प्रवरो वंशो भार्गवो भृगुनन्दन।

इमं वंशमहं पूर्वं भार्गवं ते महामुने॥ 1-5-6(906)

निगदामि यथायुक्तं पुराणाश्रयसंयुतम्।

भृगुर्महर्षिर्भगवान्ब्रह्मणा वै स्वयंभुवा॥ 1-5-7(907)

वरुणस्य क्रतौ जातः पावकादिति नः श्रुतम्।

भृगोः सुदयितः पुत्रश्च्यवनो नाम भार्गवः॥ 1-5-8(908)

च्यवनस्य च दायादः प्रमतिर्नाम धार्मिकः।

प्रमतेरप्यभूत्पुत्रो घृताच्यां रुरुरित्युत॥ 1-5-9(909)

रुरोरपि सुतो जज्ञे शुनको वेदपारगः।

प्रमद्वरायां धर्मात्मा तव पूर्वपितामहः॥ 1-5-10(910)

तपस्वी च यशस्वी च श्रुतवान्ब्रह्मवित्तमः।

धार्मिकः सत्यवादी च नियतो नियताशनः॥ 1-5-11(911)

शौनक उवाच। 1-5-12x(29)

सूतपुत्र यथा तस्य भार्गवस्य महात्मनः।

च्यवनत्वं परिख्यातं तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः॥ 1-5-12(912)

सौतिरुवाच। 1-5-13x(30)

भृगोः सुदयिता भार्या पुलोमेत्यभिविश्रुता।

तस्यां समभवद्गर्भो भृगुवीर्यसमुद्भवः॥ 1-5-13(913)

तस्मिन्गर्भेऽथ संभूते पुलोमायां भृगूद्वह।

समये समशीलिन्यां धर्मपत्न्यां यशस्विनः॥ 1-5-14(914)

अभिषेकाय निष्क्रान्ते भृगौ धर्मभृतां वरे।

आश्रमं तस्य रक्षोऽथ पुलोमाऽभ्याजगाम ह॥ 1-5-15(915)

तं प्रविश्याश्रमं दृष्ट्वा भृगोर्भार्यामनिन्दिताम्।

हृच्छयेन समाविष्टो विचेताः समपद्यत॥ 1-5-16(916)

अभ्यागतं तु तद्रक्षः पुलोमा चारुदर्शना।

न्यमन्त्रयत वन्येन फलमूलादिना तदा॥ 1-5-17(917)

तां तु रक्षस्तदा ब्रह्मन्हृच्छयेनाभिपीडितम्।

दृष्ट्वा हृष्टमभूद्राजञ्जिहीर्षुस्तामनिन्दिताम्॥ 1-5-18(918)

जातमित्यब्रवीत्कार्यं जिहीर्षुर्मुदितः शुभाम्।

सा हि पूर्वं वृता तेन पुलोम्ना तु शुचिस्मिता॥ 1-5-19(919)

तां तु प्रादात्पिता पश्चाद्भृगवे शास्त्रवत्तदा।

तस्य तत्किल्बिषं नित्यं हृदि वर्तति भार्गव॥ 1-5-20(920)

इदमन्तरमित्येवं हर्तुं चक्रे मनस्तदा।

अथाग्निशरणेऽपश्यज्ज्वलन्तं जातवेदसम्॥ 1-5-21(921)

तमपृच्छत्ततो रक्षः पावकं ज्वलितं तदा।

शंस मे कस्य भार्येयमग्ने पृच्छे ऋतेन वै॥ 1-5-22(922)

मुखं त्वमसि देवानां वद पावक पृच्छते।

मया हीयं वृता पूर्वं भार्यार्थे वरवर्णिनी॥ 1-5-23(923)

पश्चादिमां पिता प्रादाद्भृगवेऽनृतकारकः।

सेयं यदि वरारोहा भृगोर्भार्या रहोगता॥ 1-5-24(924)

तथा सत्यं समाख्याहि जिहीर्षाम्याश्रमादिमाम्।

स मन्युस्तत्र हृदयं प्रदहन्निव तिष्ठति॥ 1-5-25(925)

मत्पूर्वभार्यां यदिमां भृगुराप सुमध्यमाम्।

`असंमतमिदं मेऽद्य हरिष्याम्याश्रमादिमाम्'॥ 1-5-26(926)

सौतिरुवाच। 1-5-27x(31)

एवं रक्षस्तमामन्त्र्य ज्वलितं जातवेदसम्।

शङ्कमानं भृगोर्भार्यां पुनःपुनरपृच्छत॥ 1-5-27(927)

त्वमग्ने सर्वभूतानामन्तश्चरसि नित्यदा।

साक्षिवत्पुण्यपापेषु सत्यं ब्रूहि कवे वचः॥ 1-5-28(928)

मत्पूर्वभार्याऽपहृता भृगुणाऽनृतकारिणा।

सेयं यदि तथा मे त्वं सत्यमाख्यातुमर्हसि॥ 1-5-29(929)

श्रुत्वा त्वत्तो भृगोर्भार्यां हरिष्याम्याश्रमादिमाम्।

जातवेदः पश्यतस्ते वद सत्यां गिरं मम॥ 1-5-30(930)

सौतिरुवाच। 1-5-31x(32)

तस्यैतद्वचनं श्रुत्वा सप्तार्चिर्दुःखितोऽभवत्।

`सत्यं वदामि यदि मे शापः स्याद्ब्रह्मवित्तमात्॥ 1-5-31(931)

असत्यं चेदहं ब्रूयां पतिष्ये नरकान्ध्रुवम्।'

भीतोऽनृताच्च शापाच्च भृगोरित्यब्रवीच्छनैः॥ 1-5-32(932)

त्वया वृता पुलोमेयं पूर्वं दानवनन्दन।

किं त्वियं विधिना पूर्वं मन्त्रवन्न वृता त्वया॥ 1-5-33(933)

पित्रा तु भृगवे दत्ता पुलोमेयं यशस्विनी।

ददाति न पिता तुभ्यं वरलोभान्महायशाः॥ 1-5-34(934)

अथेमां वेददृष्टेन कर्मणा विधिपूर्वकम्।

भार्यामृषिर्भृगुः प्राप मां पुरस्कृत्य दानव॥ 1-5-35(935)

सेयमित्यवगच्छामि नानृतं वक्तुमुत्सहे।

नानृतं हि सदा लोके पूज्यते दानवोत्तम॥ ॥ 1-5-36(936)

इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि पौलोमपर्वणि पञ्चमोऽध्यायः॥ 5 ॥

Mahabharata - Adi Parva - Chapter Footnotes

1-5-3 कल्याः समर्थाः। तव त्वत्तः श्रोतुमिति संबन्धः॥ 1-5-7 यथायुक्तं कथायुक्तं इत्यपि पाठः। पुराणस्य आश्रयः उपोद्धातःतत्संयुतं॥ 1-5-19 बाल्ये किल रुदतीं कन्यां रोदनानिवृत्त्यर्थं भीषयितुं पित्रोक्तं रे रक्ष एनां गृहाणेति। तावतैव गृहे सन्निहितेन रक्षसा वृता ममेयं भार्येति॥ 1-5-27 शङ्कमानं छलवचनेन पूर्वं मह्यं दत्ता पश्चाद्विधिपूर्वकं भृगवे दत्ताऽतो मम वा भृगोर्वा भार्येति सन्दिहानम्॥ 1-5-28 कवे सर्वज्ञ॥ पञ्चमोऽध्यायः॥ 5 ॥