यच्छ्रोत्रेण न शृणोति येन

केनोपनिषद्

प्रथमः खण्डः

यच्छ्रोत्रेण न शृणोति येन श्रोत्रमिदं श्रुतम्‌। तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते ॥

॥ लिप्यन्तरणम् ॥

yacchrotreṇa na śṛṇoti yena śrotramidaṁ śrutam | tadeva brahma tvaṁ viddhi nedaṁ yadidamupāsate ||

॥ अन्वयः ॥

यत् श्रोत्रेण न शृणोति। येन इदं श्रोत्रम् श्रुतम्। तत् एव त्वं ब्रह्म विद्धि। यत् इदं उपासते इदं न ॥

॥ अन्वयलिप्यन्तरणम् ॥

yat śrotreṇa na śṛṇoti | yena idaṁ śrotram śrutam | tat eva tvaṁ brahma viddhi | yat idaṁ upāsate idaṁ na ||

॥ सुबोधिनीभाष्यम् - गोपालानन्दस्वामिरचितम् ॥

यच्छ्रोत्रेण न शृणोति येन श्रोत्रमिदं श्रुतम् ।

तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते ॥८॥

यत्परमात्मतत्वं न कश्चित् श्रोत्रेणानेन साधनेन शृणोति श्रोत्रेन्द्रियागोचरमित्येतत् । येन- सहायेन श्रोत्रं श्रुतम् - श्रवणसमर्थं भवतीत्येतत्। तदेवेत्यादियथाव्याख्यातम् ॥८॥

॥ आङ्गल-अर्थः ॥

That which hears not with the ear, that by which the ear's hearing is heard, know That to be the Brahman and not this which men follow after here.

॥ हिन्दी-अर्थः ॥

७. 'वह' जो श्रोत्र (कान) के द्वारा नहीं सुनता,३ 'वह' जिसके द्वारा इस श्रोत्र की क्रिया को सुना जाता है, 'उसे' ही तुम 'ब्रह्म' जानो, ना कि इसे जिसकी मनुष्य यहां उपासना करते हैं।

॥ शब्दावली ॥

यत् - yat - that which

श्रोत्रेण - śrotreṇa - with the ear

न - na - not

ष्र्इणोति - ṣriṇoti - hears

येन - yena - that by which

इदम् - idam - this

श्रोत्रम् - śrotram - the ear's hearing

श्रुतम् - śrutam - is heard

तत् - tat - that

एव - eva - indeed

त्वम् - tvam - you

ब्रह्म - brahma - the Brahman

विद्धि - viddhi - know to be

न - na - not

इदम् - idam - this

यत् - yat - which

इदम् - idam - this

उपासते - upāsate - men follow after

॥ अथ उपनिषद् ॥