यन्मनसा न मनुते येनाहुर्मनो मतम्‌

केनोपनिषद्

प्रथमः खण्डः

यन्मनसा न मनुते येनाहुर्मनो मतम्‌। तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते ॥

॥ लिप्यन्तरणम् ॥

yanmanasā na manute yenāhurmano matam | tadeva brahma tvaṁ viddhi nedaṁ yadidamupāsate ||

॥ अन्वयः ॥

मनसा यत् न मनुते। येन मनः मतं इति ब्रह्मविदः आहुः। तत् एव त्वं ब्रह्म विद्धि। यत् इदं उपासते इदं न ॥

॥ अन्वयलिप्यन्तरणम् ॥

manasā yat na manute | yena manaḥ mataṁ ( iti brahmavidaḥ ) āhuḥ | tat eva tvaṁ brahma viddhi | yat idaṁ upāsate idaṁ na ||

॥ सुबोधिनीभाष्यम् - गोपालानन्दस्वामिरचितम् ॥

यन्मनसा न मनुते येनाऽऽहुर्मनो मतम् ।

तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते ॥६॥

यत्परमात्मस्वरूपं कश्चिदपि जनो मनसा करणेन न मनुते । इदमित्थमिति साकल्येन न वेद । येन परमात्मना मनः, मतम् - विषयीकृतम्, प्रकाशितमित्येतत् ।

यद्वा - मतमिति भावे क्तः, मनोवृत्तिरुच्यते, अर्श आद्यच्, कर्तरि क्तो वा, येन परमात्मना मनो मननव्यापारयुक्तं भवति । मनसो मन इत्येतत् । तदेवेत्यादि व्याख्यातम् ॥६॥

॥ आङ्गल-अर्थः ॥

That which thinks not by the mind, that by which the mind is thought, know That to be the Brahman and not this which men follow after here.

॥ हिन्दी-अर्थः ॥

५. 'वह' जो मन के द्वारा मनन नहीं करता,१ 'वह' जिसके द्वारा मन स्वयं मनन का विषय बन जाता है, 'उसे' ही तुम 'ब्रह्म' जानो, न कि इसे जिसकी मनुष्य यहां उपासना करते हैं।

॥ शब्दावली ॥

मनसा - manasā - by the mind

यत् - yat - that which

न - na - not

मनुते - manute - thinks

येन - yena - that by which

मनः - manaḥ - the mind

मतम् - matam - is thought

आहुः - āhuḥ - is declared

तत् - tat - that

एव - eva - indeed

त्वम् - tvam - you

ब्रह्म - brahma - the Brahman

विद्धि - viddhi - know to be

न - na - not

इदम् - idam - this

यत् - yat - which

इदम् - idam - this

उपासते - upāsate - men follow after