तस्मै स होवाच

तस्मै स होवाच। इहैवान्तःशरीरे सोभ्य स पुरुषो यस्मिन्नताः षोडशकलाः प्रभवन्तीति ॥

॥ लिप्यन्तरणम्  ॥

tasmai sa hovāca | ihaīvāntaḥśarīre sobhya sa puruṣo yasminnatāḥ ṣoḍaśakalāḥ prabhavantīti ||

॥ अन्वयः ॥

तस्मै सः ह उवाच सौम्य सः पुरुषः इह अन्तःशरीरे वर्त्तते यस्मिन् एताः षोडशकलाः प्रभवन्ति ॥

॥ अन्वयलिप्यन्तरणम् ॥

tasmai saḥ ha uvāca saumya saḥ puruṣaḥ iha antaḥśarīre ( varttate ) yasmin etāḥ ṣoḍaśakalāḥ prabhavanti ||

॥ सुबोधिनीभाष्यम् - गोपालानन्दस्वामिरचितम् ॥

तस्मै स होवाच । इहैवान्तःशरीरे सोम्य स पुरुषो यस्मिन्नेताः षोडशकला: प्रभवन्तीति ॥२॥

एता: - वक्ष्यमाणाः, षोडशकलाः यस्मिन्प्रभवन्ति - आविर्भवन्ति, यस्माद्विभज्यन्त इति यावत् । स पुरुष इहैव शरीरे यत्रैव जीवघनस्तत्रैवायमपीत्यर्थः । ननु शरीरे चेदयम्, अनेन जीवघनेनैव भाव्यम् । मैवम् । जीवघनात्परात्परं पुरिशयमिति ततो भेदो हि स्फुटतरं श्रावितः प्राक् । पुरि शरीरे शेते, तथाऽपि जीवघनादन्योऽयमिति ततोऽवगम्यते ॥२॥

॥ आङ्गल-अर्थः ॥

To him answered the Rishi Pippalada: “Ofair son, even here is that Being, in the inner body of every creature for in Him are the sixteen members born.

॥ हिन्दी-अर्थः ॥

ऋषि पिप्पलाद ने उसे उत्तर दिया, ''हे सौम्य वत्स! यहीं प्रत्येक प्राणी के अन्तर शरीर में वह 'पुरुष' है, इसी कारण 'उसके' अन्दर ही षोडश कलाओं का जन्म होता है।

॥ शब्दावली ॥

तस्मै - tasmai - to him

सः ह उवाच - saḥ ha uvāca - answered the Rishi Pippalada

सौम्य - saumya - O fair son!

सः पुरुषः - saḥ puruṣaḥ - that Being

इह अन्तःशरीरे - iha antaḥśarīre - is even here, in the inner body of every creature

यस्मिन् - yasmin - in whom

एताः षोडशकलाः - etāḥ ṣoḍaśakalāḥ - the sixteen members

प्रभवन्ति - prabhavanti - are born

॥ अथ उपनिषद् ॥