यस्तु विज्ञानवान्भवति युक्तेन मनसा

यस्तु विज्ञानवान्भवति युक्तेन मनसा सदा तस्येन्द्रियाणि वश्यानि सदश्वा इव सारथेः ॥

॥ लिप्यन्तरणम् ॥

yastu vijñānavānbhavati yuktena manasā sadā tasyendriyāṇi vaśyāni sadaśvā iva sāratheḥ ||

॥ अन्वयः ॥

यः तु सदा युक्तेन मनसा विज्ञानवान् भवति सारथेः सदश्वाः इव तस्य इन्द्रियाणि वश्यानि भवन्ति ॥

॥ अन्वयलिप्यन्तरणम् ॥

yaḥ tu sadā yuktena manasā vijñānavān bhavati sāratheḥ sadaśvāḥ iva tasya indriyāṇi vaśyāni ( bhavanti ) ||

॥ सुबोधिनीभाष्यम् - गोपालानन्दस्वामिरचितम् ॥

यस्तु विज्ञानवान् भवति युक्तेन मनसा सदा ।

तस्येन्द्रियाणि वश्यानि सदश्वा इव सारथेः ॥६॥

यस्तु, सुबुद्ध्या युक्तो नियमितेन मनसोपलक्षितः, तस्येन्द्रियाणि वश्यानि ; सदश्वा इव सारथेः। यस्य रथिन: सुगृहीतमनः प्रग्रहः सुबुद्धिसारथिः, तस्यानुकूला इन्द्रियाश्वा इति भावः ॥६॥

॥ आङ्गल-अर्थः ॥

But he that has knowledge with his mind ever applied, his senses are to him as noble steeds and they obey the driver.

॥ हिन्दी-अर्थः ॥

''जो अज्ञानी है, जिसका मन सर्वदा अयुक्त रहता है, उसकी इन्द्रियाँ दुष्ट जंगली घोड़ों के समान होती हैं और वे अपने सारथी का आदेश-पालन नहीं करतीं।

॥ शब्दावली ॥

यः - yaḥ - he who

तु - tu - indeed

सदा - sadā - ever

युक्तेन मनसा - yuktena manasā - with mind applied

विज्ञानवान् - vijñānavān - with knowledge

भवति - bhavati - the one who becomes

तस्य - tasya - his

इन्द्रियाणि - indriyāṇi - senses

सारथेः - sāratheḥ - of the driver of the chariot

सदश्वाः इव - sadaśvāḥ iva - as noble steeds

वश्यानि - vaśyāni - controlable

॥ अथ उपनिषद् ॥