इह चेदशकद्‌बोद्धुं प्राक् शरीरस्य विस्रसः

इह चेदशकद्‌बोद्धुं प्राक् शरीरस्य विस्रसः। ततः सर्गेषु लोकेषु शरीरत्वाय कल्पते ॥

॥ लिप्यन्तरणम् ॥

iha cedaśakadboddhuṁ prāk śarīrasya visrasaḥ | tataḥ sargeṣu lokeṣu śarīratvāya kalpate ||

॥ अन्वयः ॥

इह शरीरस्य विस्रसः प्राक् तत् ब्रह्म बोद्धुम् अशकत् चेत् संसारबन्धनात् विमुच्यते । न चेत् ततः सर्गेषु लोकेषु शरीरत्वाय कल्पते ॥

॥ अन्वयलिप्यन्तरणम् ॥

iha śarīrasya visrasaḥ prāk ( tat brahma )boddhum aśakat cet ( saṁsārabandhanāt vimucyate )| ( na cet ) tataḥ sargeṣu lokeṣu śarīratvāya kalpate ||

॥ सुबोधिनीभाष्यम् - गोपालानन्दस्वामिरचितम् ॥

[ शरीरपतनात्पूर्वमेव ब्रह्मज्ञानस्यावश्यसम्पादनीयता ]

सपदि यतितव्यमस्य विज्ञानायेत्याशयेनाह - इह इति । 

इह चेदशकत् बोद्धुं प्राक् शरीरस्य विस्त्रसः ।

ततस्सर्गेषु लोकेषु शरीरत्वाय कल्पते ॥४॥

अयमेव समुचितः समयो विज्ञानाय, यदिह लोके आत्मानात्मविवेचनक्षमं वपुरुपलब्धम्, परमिदं विशरणैकस्वभावम्, अत एव शरीरमिति प्रथते, तद्यावन्न विशीर्येत, तावत्येवावकाशे सर्वस्य प्रशासितृ परमात्मस्वरूपमधिगन्तव्यं नाम । इह शरीरस्य विस्त्रसः प्राक् शरीरविशरणतः प्राक्, उक्तं परमात्मस्वरूपं बोद्धुं चेदशकत् - अशक्नुवश्चेत् । विकरणव्यत्ययश्छान्दसः । स हि ततः सर्गेषु - सृजिकर्मसु पशुपक्ष्यादिषु लोकेषु यत्र क्वचिद्भूत्वा, शरीरत्वाय कल्पते जरामरणादियोगायैवेति यावत् ॥४॥

॥ आङ्गल-अर्थः ॥

If in this world of men and before thy body fall from thee, thou art able to apprehend it, then thou availest for embodiment in the worlds that are His creations.

॥ हिन्दी-अर्थः ॥

''यदि इस मनुष्य-लोक में शरीर-त्याग से पूर्व तुम उसका बोध प्राप्त कर सको तो तुम 'उसके' द्वारा सृष्ट विविध लोकों में शरीर धारण करने के योग्य हो जाते हो।

॥ शब्दावली ॥

इह - iha - in this world of men

शरीरस्य विस्रसः - śarīrasya visrasaḥ - thy body fall from thee

प्राक् - prāk - before

बोद्धुम् - boddhum - to apprehend it

अशकत् - aśakat - thou art able

चेत् - cet - if

ततः - tataḥ - then

सर्गेषु लोकेषु - sargeṣu lokeṣu - in the worlds that are His creations

शरीरत्वाय कल्पते - śarīratvāya kalpate - thou availest for embodiment

॥ अथ उपनिषद् ॥