अव्यक्तात्तु परः पुरुषो व्यापकोऽलिङ्ग

अव्यक्तात्तु परः पुरुषो व्यापकोऽलिङ्ग एव च। यं ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुरमृतत्वं च गच्छति ॥

॥ लिप्यन्तरणम् ॥

avyaktāttu paraḥ puruṣo vyāpako'liṅga eva ca | yaṁ jñātvā mucyate janturamṛtatvaṁ ca gacchati ||

॥ अन्वयः ॥

व्यापकः अलिङ्गः एव पुरुषः तु अव्यक्तात् च परः यं ज्ञात्वा जन्तुः मुच्यते। अमृतत्वं च गछति ॥

॥ अन्वयलिप्यन्तरणम् ॥

vyāpakaḥ aliṅgaḥ eva puruṣaḥ tu avyaktāt ca paraḥ yaṁ jñātvā jantuḥ mucyate| amṛtatvaṁ ca gachati ||

॥ सुबोधिनीभाष्यम् - गोपालानन्दस्वामिरचितम् ॥

इन्द्रियेभ्यः परं मनो मनसस्सत्त्वमुत्तमम् ।

सत्त्वादधि महानात्मा महतोऽव्यक्तमुत्तमम् ॥७॥ इत्यत्र व्याख्यातम् ।

॥ आङ्गल-अर्थः ॥

But highest above the Unmanifest is the Purusha who pervadeth all and alone hath no sign nor feature. Mortal man knowing Him is released into immortality.

॥ हिन्दी-अर्थः ॥

''अव्यक्त से उत्तम है 'पुरुष' जो सर्वव्यापक है और 'उस' अद्वितीय का न कोई चिह्न है, न कोई लक्षण। 'उस' का ज्ञान प्राप्त करके प्राणी मुक्त हो जाता है तथा अमृतत्वलाभ करता है।

॥ शब्दावली ॥

व्यापकः - vyāpakaḥ - who pervadeth all

अलिङ्गः एव - aliṅgaḥ eva - who alone hath no sign nor feature

पुरुषः तु - puruṣaḥ tu - the Purusha, indeed

अव्यक्तात् च - avyaktāt ca - than the Unmanifest

परः - paraḥ - is above

यम् ज्ञात्वा - yam jñātvā - knowing whom

जन्तुः - jantuḥ - the mortal man

मुच्यते - mucyate - is released

अमृतत्वम् च - amṛtatvam ca - and into immortality

गछति - gachati - goes

॥ अथ उपनिषद् ॥